چاوپێکه‌وتنی به‌ڕێز جعفر ئیبراهیم ئیمینکی ئه‌ندامی مه‌کته‌بی سیاسی له‌گه‌ڵ ڕۆژنامه‌ی هاوڵاتی

Decrease font Enlarge font قەبارەی فۆنت
total views:    1122
image

سازدانی‌: هاوڵاتی‌

جه‌عفه‌ر ئیبراهیم ئیمینكی‌، وته‌بێژ‌و ئه‌ندامی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌ پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستان، جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ده‌كاته‌وه‌ رێككه‌وتننامه‌ی‌ ستراتیژی‌ هه‌موارده‌كرێت‌و له‌رووی‌ عه‌مه‌لییه‌وه‌ به‌هێزتر ده‌بێت‌و قوڵتر‌و به‌رفراوانتر شۆڕ ده‌بێته‌وه‌ بۆ ئاسته‌كانی‌ تری‌ هه‌ردوو حیزب.

له‌چاوپێكه‌وتنێكدا له‌گه‌ڵ هاوڵاتی‌، ئیمینكی‌ رایده‌گه‌یه‌نێت كه‌ هه‌ردوولا (یه‌كێتی‌‌و پارتی‌) ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌یان بۆ دروست بووه‌ ره‌نگه‌ ئه‌و رێككه‌وتنه‌ پێویستی‌ به‌هه‌مواركردن هه‌بێت، یه‌كێك له‌و خاڵانه‌ش ئه‌وه‌یه‌ ده‌رفه‌ت بدرێت هه‌ر حیزبێك به‌لیستێكی‌ جیا له‌هه‌ڵبژاردنه‌كانی‌ گشتی‌ دابه‌زێت‌و بۆ ئه‌وه‌ی‌ بتوانێت له‌گه‌ڵ‌ جه‌ماوه‌ری‌ خۆی ئاشت ببێته‌وه‌.

به‌پێی‌ رێككه‌وتننامه‌ی‌ ستراتیژی كه‌ پێنج ساڵ له‌مه‌وبه‌ر واژۆكراوه‌، یه‌كێتی‌‌و پارتی‌ ده‌بێت به‌یه‌ك لیست به‌شداری‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان بكه‌ن، له‌ئێستاشدا كار بۆ ده‌كرێت هه‌ردوو حیزب لیستی‌ جیایان هه‌بێت‌و ئه‌و به‌شه‌ی‌ رێككه‌وتنه‌كه‌ش یه‌كێكه‌ له‌و بڕگانه‌ی‌ باس له‌هه‌مواركردنه‌وه‌ی‌ ده‌كرێت.

وته‌بێژی‌ فه‌رمی‌ پارتی‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ده‌دات كه‌ سیستمی‌ حوكمڕانی‌ هه‌رێم له‌نێوان په‌رله‌مانی‌‌و سه‌رۆكایه‌تیدا لای‌ حیزبه‌كه‌ی‌ یه‌كلایینه‌بووه‌ته‌وه‌، ده‌ڵێت “وه‌كو ره‌ئیه‌كی‌ شه‌خسی‌، هه‌میشه‌ وتوومه‌ ئه‌گه‌ر له‌ساڵی‌ (1992) هه‌رێمی‌ كوردستان ببا به‌خاوه‌ن سه‌رۆكێك، ره‌نگه‌ باری‌ سیاسی‌ به‌ئاڕاسته‌یه‌كی‌ باشتر رۆیشتبا‌و هه‌رێم تووشی‌ شه‌ڕی‌ ناوخۆ نه‌با”.

هه‌ر له‌م چاوپێكه‌وتنه‌دا ناوبراو باس له‌رێككه‌وتنی‌ نه‌وت‌و غازی‌ نێوان هه‌رێم‌و ناوه‌ند ده‌كات‌و تیشك ده‌خاته‌ سه‌ر چه‌ند بابه‌تێكی‌ تری‌ تایبه‌ت به‌هه‌رێم‌و عێراق.

هاوڵاتی‌: ماوه‌یه‌كه‌ پێداچوونه‌وه‌ به‌رێككه‌وتنامه‌ی‌ ستراتیژی‌ نێوان یه‌كێتی‌‌و پارتی‌ باسی‌ به‌شێك له‌به‌رپرسانی‌ هه‌ردوولایه‌‌و ده‌وترێت له‌گه‌ڵ ئه‌م سه‌رده‌مه‌ گونجاو نییه‌، له‌و سه‌روبه‌نده‌دا پارتی‌ رایگه‌یاندووه‌ به‌ته‌نیا به‌شداری‌ هه‌ڵبژاردنی‌ ئاینده‌ ده‌كات، ئه‌و خواسته‌ بووه‌ته‌ بڕیار؟

جه‌عفه‌ر ئیمینكی‌: هه‌ردوولا (پارتی‌‌و یه‌كێتی‌) به‌زۆرینه‌یه‌كی‌ به‌رز‌و ستایشی‌ رۆڵی‌ رێككه‌وتنی‌ ستراتیژی‌ ده‌كه‌ن كه‌ بووه‌ته‌ بنه‌مای‌ سه‌قامگیری‌ سیاسی‌ له‌هه‌رێمی‌ كوردستان، به‌ڵام هه‌ردوولاش ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌یان بۆ دروست بووه‌ كه‌ ره‌نگه‌ ئه‌م رێككه‌وتنه‌ پێویستی‌ به‌هه‌مواركردن هه‌بێت، یه‌كێك له‌و خاڵانه‌ی‌ باسی‌ هه‌مواركردنی‌ لێده‌كرێت ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌رفه‌ت بدرێت هه‌ر حیزبێك به‌لیستێكی‌ جیا له‌هه‌ڵبژاردنه‌كانی‌ گشتی‌ دابه‌زێت‌و بۆ ئه‌وه‌ی‌ بتوانێت له‌گه‌ڵ‌ جه‌ماوه‌ری‌ خۆی ئاشت ببێته‌وه‌‌و له‌رووی‌ ته‌كنیكیش سوود له‌سیسته‌می‌ لیستی‌ كراوه‌ وه‌ربگرێت، ئه‌مه‌ ده‌رگایه‌كه‌ بۆ گفتوگۆی‌ هاوبه‌شی‌ هه‌ردوو مه‌كته‌بی‌ سیاسی‌‌و هیچ بڕیارێك له‌مباره‌یه‌وه‌ نه‌دراوه‌.

هاوڵاتی‌: به‌بڕوای‌ ئێوه‌ ئاینده‌ی‌ رێككه‌وتنامه‌ی‌ ستراتیژی‌ چی‌ به‌سه‌ر دێت؟

جه‌عفه‌ر ئیمینكی‌: رێككه‌وتنی‌ ستراتیژی‌ هه‌موار ده‌كرێـت‌و له‌ڕووی‌ عه‌مه‌لی‌ به‌هێزتر ده‌بێت‌و قوڵتر‌و به‌رفراوانتر شۆڕ ده‌بێته‌ خواره‌وه‌.

هاوڵاتی‌: پارتی‌ بۆ حوكمڕانی‌ هه‌رێم، بڕوای‌ به‌سیستمی‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ هه‌یه‌ یان په‌رله‌مانی‌؟

جه‌عفه‌ر ئیمینكی‌: ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ له‌لایه‌ن سه‌ركردایه‌تی‌ پارتی‌ یه‌كلانه‌بووه‌ته‌وه‌، له‌ڕووی‌ مێژووی‌ (عێراقی‌ مه‌له‌كی‌) سیسته‌می‌ په‌رله‌مانی‌ هه‌بووه‌‌و فه‌شه‌لی‌ هێناوه‌، له‌عێراقی‌ نوێشدا به‌په‌یڕه‌وكردنی‌ سیسته‌می‌ دیموكراسی‌ په‌رله‌مانی‌، عێراق تووشی‌ ناسه‌قامگیرییه‌كی‌ قووڵ‌ بووه‌ته‌وه‌، به‌پێچه‌وانه‌ی‌ هه‌رێمی‌ كوردستان كه‌ سیسته‌می نیمچه‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ هه‌یه‌ له‌ڕووی‌ سه‌قامگیری‌ سیاسی‌ وه‌زعی‌ باشتره‌، به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌و مانایه‌ ناگه‌ینێت كه‌ ئێمه‌ بڵێین سیسته‌می‌ سه‌رۆكایه‌تی‌ له‌سیسته‌می‌ په‌رله‌مانی‌ باشتره‌، له‌گه‌ڵ‌ ئه‌وه‌شدا ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ له‌لایه‌ن سه‌ركردایه‌تی‌ پارتی‌ كراوه‌یه‌ بۆ زیاتر دیالۆگ‌و زیاتر دیراسه‌تكردن، به‌ڵام وه‌كو ره‌ئیه‌كی‌ شه‌خسی‌ هه‌میشه‌ گوتوومه‌ ئه‌گه‌ر له‌ساڵی‌ (1992) هه‌رێمی‌ كوردستان ببا به‌خاوه‌ن سه‌رۆكێك، ره‌نگه‌ باری‌ سیاسی‌ به‌ئاڕاسته‌یه‌كی‌ باشتر رۆیشتبا‌و هه‌رێم تووشی‌ شه‌ڕی‌ ناوخۆ نه‌با.

هاوڵاتی‌: له‌كاتێكدا باس له‌وه‌ده‌كرا بارزانی‌‌و مالیكی‌ له‌لایه‌ن تاڵه‌بانییه‌وه‌ كۆبكرێنه‌وه‌ كاتێك به‌هۆی‌ گه‌رانه‌وه‌ی‌ بۆ هه‌رێم سه‌ردانی‌ ده‌كه‌ن، به‌ڵام بارزانی‌ سه‌فه‌ری‌ ده‌ره‌وه‌ی‌ كرد، ئه‌وه‌ش به‌دوو شێوه‌ لێكدرایه‌وه‌، یه‌كه‌م ئه‌وه‌ی‌ بارزانی‌ چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ مالیكی‌ نه‌كات، دووه‌میش وه‌ك هه‌ڵوێستێك سه‌باره‌ت به‌هه‌ڵوێسته‌كانی‌ پێشتری‌ تاڵه‌بانی‌ له‌سه‌ر لێسه‌ندنه‌وه‌ی‌ متمانه‌ له‌مالیكی‌؟

جه‌عفه‌ر ئیمینكی‌: دیاره‌ سه‌رۆك (مه‌سعود بارزانی‌) له‌ڕووی‌ ئه‌نجامدانی‌ ئه‌ركه‌كانی‌ ئه‌خلاقی‌‌و پرۆتۆكۆڵی‌‌و سیاسی‌ له‌هه‌موو كات‌و ساتێك‌و بۆنه‌یه‌ك‌و به‌تایبه‌تی‌ به‌رانبه‌ر به‌(مام جه‌لال)‌و هه‌موو كه‌سایه‌تییه‌كانی‌ تری‌ كوردستانی‌‌و عێراقی‌ به‌وپه‌ڕی‌ رێكوپێكی‌ جێه‌جێكردووه‌، بۆیه‌ هه‌ردوو لێكدانه‌وه‌ی‌ هه‌ڵه‌ی‌ تێدایه‌‌و ناكرێت به‌و شێوه‌یه‌ هه‌ڵوێستی‌ سیاسی‌ شیبكرێته‌وه‌.

هاوڵاتی‌: مه‌سه‌له‌ی‌ نه‌وت‌و غاز یه‌كێك له‌گرفته‌كانی‌ نێوان به‌غدا‌و هه‌رێم، به‌مدواییانه‌ شاندی‌ هه‌رێم چوونه‌ به‌غدا‌و ئه‌وه‌ راگه‌یه‌نرا كه‌ حكومه‌تی‌ ناوه‌ندی‌ ئاماده‌یه‌ پاره‌ی‌ كۆمپانیا به‌رهه‌مهێنه‌ره‌كانی‌ نه‌وت له‌كوردستان بدات، پێش دانیشتنی‌ شانده‌كه‌ هیچ رێككه‌وتنێك له‌نێوان هه‌رێم‌و به‌غدا هه‌بووه‌؟

جه‌عفه‌ر ئیمینكی‌: به‌مانای‌ رێككه‌وتن هیچ رێكه‌وتنێك له‌نێوان حكومه‌تی‌ هه‌رێم‌و حكومه‌تی‌ فیدڕاڵ له‌سه‌ر دۆسیه‌ی‌ نه‌وت‌و غاز نه‌بووه‌، له‌دوای‌ سه‌ردانی‌ شاندی‌ حكومه‌تی‌ هه‌رێم بۆ به‌غداد رێكه‌وتنێك له‌مباره‌یه‌وه‌ ئیمزاكراوه‌، به‌پێی‌ ئه‌م رێكه‌وتنه‌ حكومه‌تی‌ فیدڕاڵ مولزه‌مه‌ پاره‌ی‌ كۆمپانیاكانی‌ نه‌وت‌و غاز بدات، له‌به‌رانبه‌ریشدا حكومه‌تی‌ هه‌رێم مولزم ده‌بێت به‌ناردنی‌ نه‌وت به‌شێوه‌یه‌كی‌ به‌رده‌وام‌و رێژه‌ی‌ ده‌رهێنان‌و هه‌نارده‌كردنی‌ نه‌وتیش زیادده‌كات.

هاوڵاتی‌: ئه‌و رێككه‌وتنه‌ دوای‌ ماوه‌یه‌كی‌ زۆر دێت له‌به‌رده‌وامی‌ كێشه‌كانی‌ نێوان هه‌رێم‌و به‌غدا له‌سه‌ر پرسی‌ نه‌وت‌و هاوكاته‌ له‌گه‌ڵ قه‌یرانه‌كانی‌ ئێستای‌ عێراق، چۆن بوو ئه‌و لێكگه‌یشتنه‌ خێراپه‌ دروستبوو، ئایا ئه‌مریكاییه‌كان‌و ئێرانییه‌كان له‌م رێككه‌وتنه‌دا هیچ رۆڵێكیان هه‌بووه‌؟

جه‌عفه‌ر ئیمینكی‌: ئه‌م ڕێككه‌وتنه‌ 100% عێراقیه‌، به‌شێوه‌یه‌كی‌ ناڕاسته‌وخۆ ره‌نگه‌ هاوكاری‌ كرابێت له‌لایه‌ن فاكته‌ری‌ نێوده‌وڵه‌تی‌‌و تیمه‌ پسپۆڕه‌كانی‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، به‌ڵام داڕشتن‌و ئیمزاكردنی‌ ئه‌م رێككه‌وتنه‌ ده‌رئه‌نجامی‌ دانوستاندنی‌ هه‌ردوو شاند بوو، شاندی‌ هه‌رێم‌و شاندی‌ حكومه‌تی‌ فیدڕاڵ كه‌ كاك (د.ڕۆژ نوری‌ شاوه‌یس) سه‌رپه‌رشتی‌ ده‌كرد.

هاوڵاتی‌: ماوه‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر به‌غدا به‌پێكهێنانی‌ هێزێك به‌ناوی‌ دیجله‌‌و ره‌وانه‌كردنی‌ بۆ كه‌ركوك فشاره‌كانی‌ سه‌ر هه‌رێمی‌ چڕتركرده‌وه‌‌و به‌وهۆیه‌شه‌وه‌ گرفتی‌ نێوان هه‌ردوولا ئاڵۆزتر بوون، به‌ڵام له‌ئێستادا ده‌وترێت هه‌رێم تاراده‌یه‌ك له‌هه‌ڵوێسته‌كانی‌ به‌رانبه‌ر ئه‌و هێزه‌ بێده‌نگی‌ كردووه‌، ئه‌وه‌ تاچه‌ند په‌یوه‌ندی‌ به‌رێككه‌وتنی‌ نه‌وت‌و غازه‌وه‌ هه‌یه‌؟

جه‌عفه‌ر ئیمینكی‌: دیاره‌ جوڵاندنی‌ هێز له‌لایه‌ن حكومه‌تی‌ فیدڕاله‌وه‌ له‌حاڵه‌ته‌وه‌ بووه‌ به‌دیارده‌، هه‌ر له‌خانه‌قینه‌وه‌ بۆ زوممار بۆ كه‌ركوك به‌رده‌وام جوڵانه‌وه‌ی‌ هێز به‌كاردێت بۆ گوشار‌و زیادكردنی‌ فشار بۆ سه‌ر هه‌رێم، هه‌ڵبه‌ته‌ جوڵاندنه‌وه‌ی‌ هێز پێش په‌یدابوونی‌ گرفتی‌ دۆسیه‌ی‌ نه‌وت‌و غاز به‌كارهاتووه‌‌و به‌رده‌وام بووه‌، ئه‌وه‌ی‌ ئه‌مدواییه‌ له‌كه‌ركوك به‌ناوی‌ (قیاده‌ دیجله‌)‌و له‌زوممار هه‌وڵی‌ ئه‌وه‌ هه‌یه‌ (قیاده‌ غربی‌ دیجله‌) دروستبكرێت، ئه‌مانه‌ به‌شێكن له‌سیاسه‌تی‌ به‌ڕێز (مالكی‌) بۆ توندكردنی‌ فشار بۆ سه‌ر هه‌رێم‌و له‌پێناوی‌ دروستكردنی‌ (كوریدوره‌كی‌ جوگرافی‌) هه‌ر له‌سنوری‌ ئێرانه‌وه‌ بۆ سنوری‌ سوریا، ئه‌م سیاسه‌ته‌ ماوه‌‌و ئه‌گه‌ر بۆ به‌ڕێز مالكی‌ بچێته‌ سه‌ر به‌رده‌وام ده‌بێت‌و هیچ په‌یوه‌ست نییه‌ به‌دۆسیه‌ی‌ نه‌وت‌و غاز.

هاوڵاتی‌: پارتی‌ له‌دواین گۆنگره‌ی‌ خۆیدا‌و دواتریش له‌كۆبوونه‌وه‌كانی‌ سه‌ركردایه‌تیدا جه‌ختیان له‌وه‌كردووه‌ته‌وه‌ ریفۆرم بكه‌ن‌و كرانه‌وه‌ دروستبكه‌ن، تاچه‌نده‌ توانراوه‌ ئه‌و دورشم‌و به‌ڵینانه‌ له‌سه‌ر ئه‌رزی‌ واقیع جێبه‌جێبكه‌ن؟

جه‌عفه‌ر ئیمینكی‌: هه‌نگاوه‌كان له‌روخسار‌و ناوه‌ڕۆك به‌رده‌وامه‌ به‌ڵام پێویستی‌ به‌پلانێكی‌ كاراتر‌و خێراتر هه‌یه‌.
هاوڵاتی‌: به‌شێكی‌ زۆر له‌رۆژنامه‌نووسان‌و رۆشنبیران ئه‌و ره‌خنه‌یه‌ له‌پارتی‌ ده‌گرن كه‌ دیوارێكی‌ به‌رزی‌ دروست كردووه‌ له‌ نێوان ئه‌وان‌و خۆیاندا، هۆكاری‌ ئه‌وه‌ دابڕانه‌ چییه‌؟

جه‌عفه‌ر ئیمینكی‌: دیوار نییه‌، به‌ڵام ناتێگه‌یشتنێك هه‌یه‌ بۆ رۆڵی‌ میدیای‌ ئازاد، هه‌موو ئه‌و ره‌خنانه‌ به‌هه‌ند وه‌رده‌گرین.

سه‌رچاوه‌: ماڵپه‌ڕی هاوڵاتی