فازڵ میرانی: ئێمە رێككەوتنی ستراتیژیمان لەگەڵ یەكێتیدا هەیە، یاریی پێ ناكەین

Decrease font Enlarge font قەبارەی فۆنت
total views:    1136
image

بەرنامەی دیداری ڕۆژ

هاودەنگ فاڕوق – كوردستان تیڤی

فازڵ میرانی سكرتێری مەكتەبی سیاسیی پارتیی دیموكراتی كوردستان لە بەرنامەی دیداری رۆژ لە كوردستان تیڤیدا، كە شەوی 12/13-7-2012 پەخش کرا، چەند بابەتێكی گرنگ و هەستیاری تایبەت بە رەوشی كوردستان خستەڕوو و ڕۆشنایی خستەسەر هەلومەرجی سیاسیی عێراق و ناوچەكە.

میرانی هەروەها ڕایگەیاند: "یەكگرتووی ئیسلامیی كوردستان كە یەكێكە لە حزبە ئیسلامییەكان، لە هەموو حزبێك زیاتر نزیكی پارتی بووە. ئێمە و یەكگرتوو دوو لق و پۆپین لە ڕەگی یەك دار كە یەكێكی ئیسلامییە و ئەوەی دیكە دیموكراتی و عیلمانییە."

 

ئەمە دەقی دیدارەکەیە:


* ماوەیەكە كەمتر لە میدیاكاندا دەردەكەوی، هۆكاری چییە؟

- یەكێك لە هۆكارەكان، زۆری و بۆریی میدیاكانە. هۆكارێكی دیكە دەبێ شتێكی تازە هەبێ، ئەو كات بە خەڵك ڕابگەیەنین، جگە لەوەیش میدیاكان كە سۆراغی من نەكەن، من ناچم گفتوگۆیان لەگەڵدا بكەم. هەروەها سەرقاڵبوونم بە كارەكەم، ئەمەیش هۆكارێكە، ڕەنگە زۆریش حەزم نەكردبێت دەربكەوم، بە هەر حاڵ كۆمەڵێك هۆكار هەن، بەڵام هیچیان ستراتیژی نین.

 

* لەسەر گۆڕەپانی سیاسیی ئەمڕۆی كوردستان، یەكێك لەو پرسیارانەی كە بووەتە جێگەی باسی شەقام، ئەوەیە كە ئایا چارەنووسی سەرۆكوەزیرانی عێراق بەرەو كێ دەچێت، لە كاتێكدا ڕۆژانە گفتوگۆ و بابەت لە بارەی متمانەسەندنەوە یاخود لێپرسینەوە تاوتوو دەكرێن؟

- خۆی ئەم بابەتە بە ڕاستی پێویست بوو نەگاتە ئەو قۆناغە. یەكەم: خودی بەڕێز مالیكی نەدەبووایە ئەم ڕێڕەوە بگرێتە بەر. دووەم: پێكهاتەی سیاسی لە بەغدا، نەدەبووایە ڕێگە بەوە بدات كە ئەم ڕێڕەوە تەنیا ڕێڕەو بێت بۆ سەرۆكوەزیران، ئەمە ئەنجامێكە، ئەنجامی چەند هۆكارێكە، لەوانە كەمتەرخەمیی ئەنجوومەنی نوێنەرایەتی و دەستەڵاتەكانی لە بەغدا بووە، كە پرسیاری لە خرووقاتی دەستووریی سەرۆكوەزیران نەكردووە، تا گەییشتووەتە ئەم قۆناغە. مەسەلەی چارەنووس، ئێستا خۆتان دەزانن كە لە بازاڕ و ناو میللەت باوە، كێشەیەكی ئابووری هەیە و كێشەیەكی مامەڵات هەیە، خەڵكانێك ئامادە نین وەبەرهێنان بكەن و دەست لە پارە و پولی خۆیان بدەن، ڕەخنەیەكیش هەیە كە دەڵێن، خەتای پارتییە و خەتای سەرۆك بارزانیـیە، من بەش بە حاڵی خۆم دەزانم كە هەندێ خەڵك ئەو بۆچوونانەی هەیە، بەڵام دەكرێ پرسیارێك بكەن، ئایا پارتی و سەرۆك بارزانی لەبەر كۆمپانیاكانی خۆیانە، یا تراكتۆر و تەیارەكانی خۆیانە، كێشەیان لەگەڵ سەرۆكوەزیرانی عێراقدا هەیە؟

یان گرفتەكە ئەوەیە كە كێشەكانی ئێمە، كێشەی عێراقە، ئەویش لادانە لە دەستوور و پشتكردنە لە دەستوور و تاكڕۆییە لە دانانی وەزارات و لە بوونی لەشكر، بەكارهێنانی بودجە، دەستبەسەرداتنی لەشكر و دەستێوەردانی كاری ئەمنی بە بێ پرس، دانانی سیاسەتی هەرێمی بۆ كۆمپانیاكانی خۆی، ئێمەیش وەك پارتی و جەنابی سەرۆك بارزانی وەك عێراقییەك، گرنگی بە بارودۆخی سیاسیی عێراق دەدەین، چونكە ئێمە بەشێكین لەو عێراقە، لەبەر ئەوەی ئەگەر پێڕۆكردنی سیاسەتێكی ڕاست و حوكمڕانییەكی دروست لە بەغدا نەبێ، كاردانەوەیەكی خراپی بۆ سەر هەرێمی كوردستان دەبێت، كاردانەوە خراپەكە چییە؟

ماددەی 140ـە، چونكە ماددەی 140 بۆ پارتی نییە بە تەنیا، مەسەلەی پێشمەرگە، تەنیا بۆ پارتی نییە، مەسەلەی دەستتێوەردانی دەستوورە، مەسەلەی لادانە لە دەستوور، مەسەلەی بودجەیە، ئەگەر سەیری بودجەی ئەم جارە بكەین، 34 ملیار دۆلار میزانییەی سیادییەیە لە عێراق، لەم 34 ملیارە دەبێ 17% ئێمە بیدەینەوە، ئەگەر لێپرسینەوە هەبێت، سەرۆكایەتیی ئەنجوومەنی وەزیران، خەڵكی ئێمە لە بەغدا دەبێ دەستی ئێمە بكاتەوە، 34 ملیار دۆلار لە بودجەی ئەمساڵ، بۆ میزانییە سیادییەكان و بۆ سەرۆكایەتیی كۆمار و پەرلەمان و وەزارەتی دەرەوە و بەرگریی و یاساناسانی نێودەوڵەتی، ئەوانە كەی لەسەر بودجەی سیادیین؟ بۆیە پارتی و سەرۆك بارزانی دەبێ بەرگری لەم شتانە بكەن.

* بەڵام، دەگوترێ سەرۆك بارزانی و پارتی ئامادە نین گفتوگۆ بكەن و مالیكی ببینن؟

- بەڵێ، هەندێك لە حزبەكان وا دەڵێن، هەندێك بابەتیشیان لەسەر ئەمە نووسیوە، هەوڵ دەدەن بۆ كەسبی حزبی و كەسبی ڕای جەماوەر ئەو كارە بكەن بەداخەوە. نەخێر، ئێمە نە مەبەستمان بانگهێشتكردن بووە، نە لێسەندنەوەی متمانە، مەبەستمان جێبەجێكردنی ئەو ڕێككەوتنانە بووە كە كردوومانە، ڕێككەوتنی دووقۆڵی لە هەولێر و نەجەف، بەر لە نەجەفیش ڕێككەوتنێكی هەولێرمان هەیە، بەو رێككەوتنەیشەوە كە مالیكی بوو بە سەرۆكوەزیران، بەڕێز مام جەلالـیش بوو بە سەرۆككۆمار، ئوسامە نوجێفی بوو بە سەرۆكی پەرلەمان، ئێمە دووەم دەوڵەتی عێراقمان دەمەزراند بە پێی دەستپێشخەریی جەنابی سەرۆك بارزانی كە لە ڕێككەوتنەكەی هەولێردا لایەنەكان لەسەری ڕێككەوتن.

ڕێككەوتنەكەی هەولێر، تەنیا دانانی 3 سەرۆكایەتییەكە نییە، بەڵام وا خرایە ڕوو، هەر یەك گەییشتە كورسیی خۆی، ڕێككەوتنەكەی لە بیر كرد، ئەوەی كە پێوەندی بە عێراقییەكان و كوردستانییەكانەوە هەبوو، ئەوە كەس بە دوایدا نەچوو، بەڵام كە سەرۆكایەتییەكانی خۆیان جێگیر كرد، پارتی و سەرۆك بارزانی بە شوێن ئەمە كەوتوون، ئەمە یەكێك بوو.

دووەمیان، ئێمە گوتمان ڕێككەوتنێكی دووقۆڵی لە نێوان ئێمە و حزبی دەعوەدا هەیە كە مالیكی خۆی لەگەڵ جەنابی سەرۆك بارزانیـدا ئیمزای كردووە، وەكوو سەرۆكی دوو حزب، ئێمە داوامان كردبوو كە بگەڕێنەوە بۆ هاوپەیمانیی نیشتمانی، هەروەها بۆ ڕێككەوتنەكەی هەولێر و گەڕانەوە بۆ ڕێككەوتنە دووقۆڵییەكە، بەڵام گوێنەدانی هاوپەیمانیی نیشتمانیی عێراقی بە رێككەوتنەكان و نەزانینی مامەڵەكردن لەگەڵ ئەم داخوازییانەدا، هەروەها نەبوونی یەكسانی، هۆكارێك بوو كە مالیكی تێی كەوت و هەم هاوپەیمانیی نیشتمانی عێراقیش كە نوێنەریان سەرۆكوەزیرانە، كە بە دەنگ داخوازییەكانی هاوپەیمانیی كوردستانی و هاوپەیمانییەكانی خۆیانەوە نەهات، ئەوان هاتن لە چیایەكی بەرزەوە سەیری شوێنێكی نزمیان كرد، كە ئەمە هەڵەیەكی ستراتیژی بوو، سەرەڕای ئەوەیش ئێمە، دەرگەی گفتوگۆمان دانەخستووە، دایشی ناخەین، ئێستا هاوپەیمانیی نیشتمانی ڕایانگەیاندووە گوایە پڕۆژەیەكی چاكسازییان بۆ جێبەجێكردنی ڕێككەوتنەكان بە دەستەوەیە، ئەوەی من لە ڕۆژنامەكاندا خوێندمەوە، ئەوە ئینشایە و هیچیشی تێدا نییە، بڕوا ناكەم هیچ لایەنێك بەو ئینشایە ڕازی بێت، چی جێبەجێ دەكەن، ئینشاكە پلانی گشتییە، ئەوان بەیاننامەیەكیان دەركردووە كە چاكسازی دەكەن، بەپێی رۆژنامەكان شاندێكی هاوپەیمانیی نیشتمانی دێتە كوردستان، كە ئیبراهیم جەعفەری سەرۆكایەتیی ئەم شاندە دەكات، ئەمە بەپێی هەواڵی رۆژنامەكان.

 

* ئەم زانیارییە هیی رۆژنامەكانە؟

- زانیاری دەرەوەی رۆژنامەكانە و لە رۆژنامەكانیشدا باسی لێوە دەكرێت، ئێمەیش بەدواداچوون دەكەین، ئەگەر ڕێككەوتنەكان جێبەجێ بوون، گەڕانەوە بۆ دەستوور و خاڵی لادانی دەستووری چارە كرا، سەبارەت بە داخوازییەكانی عێراق و هەرێمی كوردستان، ئێمە دوژمنایەتیی شەخسیمان لەگەڵ مالیكیـدا نییە، هەروەك لە چاوپێكەوتنێكی كەناڵی سۆمەرییە جاری پێشوو باسم كرد، ئێمە دۆستی شیعەین و هێشتا شیعە لە ئێمە نزیكترە لە خەڵكی دیكە.

لە ڕابردوویشدا مالیكی لە ئێمە نزیكتر بووە وەك لە خەڵكی تر، ئێمە لەسەر چی داوامان كردووە كە بگۆڕدرێت، ئەگەر هۆكارەكان نەما، واتە ئەنجامیش نامێنێ، بەڵام تا هۆكار مابێ، ئەنجامیش دەمێنێ، بەڵام بەم ڕەنگە یان بە ڕەنگێكی تر، كاتێك بەڵێنەكان جێبەجێ بوون، ئێمە هیچ كێشەیەكمان لەگەڵ مالیكیـدا نییە، گلەیی ئێمە لەسەر چۆنیەتیی حوكمڕانێتییە، هەم بەرانبەر بە عێراق و هەم بەرانبەر هەرێمی كوردستانیش.

 

* هەندێك زانیاری هەن سەبارەت بەوەی كە بەڕێز سەرۆككۆمار لە كۆبوونەوە سێقۆڵییەكەی لەگەڵ بەڕێز موقتەدا سەدرـدا بیرۆكەی سەندنەوەی متمانەی خستووەتە نێو كۆبوونەوەكەوە، ئەو پێی وا بووە كە ئەگەر مالیكی چاكسازی نەكات، ئەو بۆ خۆی متمانەی لێ بستێنێتەوە، ئەمە ڕاستە؟

- من خۆم لەو كۆبوونەوەیە نەبووم، لەو كۆبوونەوەیەدا سەرۆك بارزانی و سەرۆكی كۆمار و موقتەدا سەدر ئامادە بوون، ئەوەی من بزانم سەرۆككۆمار گوتوویەتی لە ماددەی 61ـی دەستووردا دەستەڵاتی منە كە داوای سەندنەوەی متمانە لە سەرۆكوەزیران بكەم لە پەرلەمان ئەگەر پێویستی كرد، بەڵام دووبارە دەڵێمەوە، ئەگەر چاكسازی بكرێت و بەڵێن و داخوازییەكان جێبەجێ بكرێن، بۆچی متمانە لە سەرۆكوەزیران وەربگیرێتەوە، چونكە كێشەی سەرەكیی ئێمە، حكومڕانییە، ئێمە داخوازییەكمان لە دەرەوەی دەستوور ناوێت.

ئێستا لەشكری عێراقی بە چاوێكی دوژمنكارانە سەیری ئێمە دەكەن، ئەگەر ئەوانەی خۆیان لە پارتی بە دیپلۆماسیتر و سیاسیتر و عێراقیتر دەزانن، من دەڵێم ئەوەی مار پێوەی داوە، ئەمڕۆ لە خشەیەك دەترسێت، بۆیە حەقە ئەم خەڵكەیش یەكڕیزیی كورد بپارێزن، ئەم سستبوونەی یەكڕیزیی كورد، ڕێگەخۆشكەرێكە كە خۆیان لە خەڵكی دیكە بدزنەوە، مەبەستم تەواوی حزبە كوردستانییەكانە، ئەوانەی لە مەسەلەی حزبیدا یەكڕیز نەبنەوە، شەقامی كوردی لە دەست دەدەن، من باسی ئۆپۆزسیۆنی خۆمان دەكەم، لە نێو خۆماندا ئۆپۆزسیۆن حەقی خۆیەتی ڕەخنە لە بودجە و كاروبارەكانی دیكە بگرن، ئێمە لە كۆتاییدا دەبین بە دەوڵەتێكی هەرێمی، بەغدا هەڕەشەمان لێ دەكات، ئەگەر هات و ئەو حزبانەی ئۆپۆزسیۆن جیا بوونەوە، دیارە لە هاوسۆزیی شەقامی كوردی جیا دەبنەوە.

 

* بەڵام هەندێك لە برادەرانی ئۆپۆزسیۆن، باس لەوە دەكەن كە كێشەیەكی شەخسی لە نێوان مالیكی و سەرۆك بارزانیـدا هەیە، تەنانەت ئەندامێكی پەرلەمانی گۆڕانیش دەڵێت: ئێمە نازانین كێشەكە لەسەر چییە؟

- من ڕێزم بۆ ئەو پەرلەمانتارانە هەیە، ئەمە خۆگێلكردنە، چونكە كێشەكان دیارە لەسەر چیین. خۆ لە بەرانبەر بەوەیشدا ئەندامێكی پارلەمان لە یەكگرتوو هەڵوێستێكی جوامێرانەی نواندووە. بە دیدی من میدیا و شەقامی كوردی و هەموو لایەنەكان دەزانن كێشەكە لەسەر چییە، لەسەر ماددەی 140ـە، لەسەر یاسای نەوت و غازە، لەسەر بودجەی پێشمەرگەیە، لەسەر مەسەلەی نەتەوایەتییە، چونكە بارەگای پارتی دانەخراوە ئێمە بڵێین بیكەنەوە، من بە دڵ حەز دەكەم كە ئەو برادەرە نەزانێ لەسەر چییە، ئەگەر نەزانێ شتێكە، ئەگەر بزانێ و خۆی گێل بكات، ئەمە مەترسییە.

* ئایا دوایین هەڵوێست سەبارەت بە سەندنەوەی متمانە لە مالیكی گەییشتووەتە كوێ؟

- ئێمە لە وڵاتێكدا دەژین، كە تا ئێستا دیموكراسییەت وەكو مومارەسە نییە، هەموو بانگكردنێك بۆ پەرلەمان بۆ سەندنەوەی متمانە نییە، كە خەڵكەكە خۆیان ترساندووە، لە وڵاتی دیموكراسی كارێكی زۆر ئاساییە، شەمەندەفەرێك وەردەگەڕێ، سەرۆكوەزیران بانگ دەكرێت كە داكۆكی لە خۆی دەكات، پەرلەمانی عێراق یاسای خۆی هەیە، لە بانگهێشتكردندا دەبێ 65 ئەندامی پەرلەمان داوای بانگكردن بكەن، ئەگەر لەوە كەمتر بوو، ئەو داوایە ناچێتە دەنگدانەوە، ئەو كاتە سەرۆكوەزیران دەتوانێ داكۆكی لە خۆی بكات، ئەمە دادگەیەكی هێمن و سیاسییە، لە كاتی بانگكردنەكەدا بۆی هەیە بەرگریی لە خۆی بكات، كە دەڵێت ئەمەم كردووە و نەمكردووە، دەبێ بەڵگەی هەبێت، لەوانەیە ئەنجامی بانگهێشتكردنەكە سۆزی پەرلەمان رابكێشێت، لەوانەیە متمانەی لێ نەستێننەوە، ئەمەیش پڕۆسەیەكی دیموكراسییە.

بە دیدی من ئەوانەی داوای لێسەندنەوەی متمانەیان كردووە، نابێ هەست بە شكست بكەن، ئەگەر داوایش كرا سەرۆكوەزیرانێكی دیكە دابنرێ، دونیا كاول نابێت، بە داخەوە تا ئێستا فیكری دیموكراسی نییە و مومارەسەی دیموكراسی نییە.

* لە دوایین كۆبوونەوەی نێوان مەكتەبی سیاسیی پارتی و یەكێتیدا یەكهەڵوێستی بە دی كرا كە لە بەیانامەیەكی هاوبەشدا خرایە ڕوو، بەڵام لە لێدوانەكانی ئەندامانی یەكێتی و ئەندامانی بزووتنەوەی گۆڕاندا شتێكی دیكە دەبینین؟

- ئێمە رێككەوتنی ستراتیژیمان لەگەڵ یەكێتیدا هەیە، یاریی پێ ناكەین، بە هەرزانیش نایفرۆشینەوە، دەستكاری ناكەین، چونكە خزمەتی كورد و كوردستانی تێدایە، هەروەها خزمەتی عێراقیشی تێدایە، لەبەر رابردووی ئەم دوو حزبە و قەبارەی ئەم دوو حزبە، ئەم دەستكەوتانەی هەمانە، لە ڕێگەی ئەم ڕێككەوتنە ستراتیژییەیە.

بەڕێز مام جەلال لەسەر ئەم ڕێككەوتنە بوو بە سەرۆككۆمار، كە ئەمە شتێكی كەم نییە، كوردێك ئێستا لەسەر ئاستی نێونەتەوەییدا نوێنەری عێراقە، ئەمە دەستكەوتێكی نەتەوەییە، سەرۆكایەتیی هەرێممان بە هەڵبژاردن دامەزراندووە، سەرۆكی ئێمە بە هەڵبژاردنی گەل دانراوە، ئەمەیش لە ئەنجامی ئەو ڕێككەوتنەیە.

دوو حكومەتمان هەبووە، ئێستا یەكمان هەیە، دوو لەشكر هەبوو ئێستا یەكمان هەیە، دوو داراییمان هەبووە ئێستا یەكمان هەیە، دوو ئاساییش هەبوو، ئێستا یەك ئاساییشمان هەیە، ئەمە هەموو دەستكەوتی ئەم رێككەوتنەیە، بەڵام دەكرێ ڕا و بۆچوونی جیاواز هەبێت.

ئێمە گۆڕان لە یەكێتی جیا دەكەینەوە، چونكە ئێمە ڕێككەوتنی ستراتیژیمان لەگەڵ گۆڕاندا نییە، بۆیە گۆڕان ئازادە، كاتێك گۆڕان لە مەسەلەی نەتەوەیی لەگەڵ ئێمەدا یەكدەنگ نەبێت لە دەنگداندا، لە ڕووی نەتەوایەتییەوە كاریگەری لەسەر شەقامی خۆی دەبێت، بەڵام ئێمە لەگەڵ یەكێتیی نیشتیمانیدا رێككەوتنی ستراتیژیمان هەیە، هەروەها لە كۆبوونەوەی مەكتەبی سیاسیی خۆیان بڕیاریان داوە و دەنگەكان كۆ كراونەتەوە پابەند دەبین بە رێككەوتنەكە، ئەگەر گەییشتە قۆناغی سەندنەوەی متمانە، برایانی یەكێتی بەڵێنیان بە سەرۆكایەتیی هەرێم و پارتییش داوە، كە لەگەڵ ئێمەدا دەبن، هەر وەكوو بە سوپاسەوە برایانی یەكگرتوو و كۆمەڵیش، هەمان هەڵوێستیان هەبووە، ئێمە بە ئومێدی ئەوەین داخوازییەكان بێنە دی، چونكە ئێستا پڕۆسەی سیاسی لە عێراق هەڕەشەیەكی لەسەرە، مالیكی داوای هەڵبژاردنی پێشوەختەی كردووە، پەرلەمان خۆی دەتوانێ ئەم كێشەیە چارە بكات، بەرانبەر بە پرسی سەندنەوەی متمانە لە خودی مالیكی پێشنیازی هەڵبژاردنی پێشوەختەی كردووە.

* بۆچی ئێوە لەگەڵ هەڵبژاردنی پێشوەختەدا نین؟

- ئێمە دژی هەڵبژاردنی پێشوەختە نین، بەڵام تا ئێستا سەرژمێرییەك لە عێراقدا نەكراوە، بۆیە لە هەر هەڵبژاردنێكدا یەكەم زەرەرمەند كوردە. دووەم: تا ئەو یاسایەی پێشووی هەڵبژاردن هەموار نەكرێتەوە، ئێمەی كورد نابێ هەڵبژاردن لەسەر بنەمای ئەم یاسایە بكەینەوە، چونكە ئەم یاسایە پێڕۆ نەكراوە و لەسەر ئێمە سەپێنراوە، بەداخەوە سەركردایەتیی ئێمە قبووڵیان كرد، دەبووایە ئێستا ئێمە لە نێوان 77 بۆ 80 كورسیمان لە پەرلەمانی عێراق هەبێت، عێراقییە 2 ملیۆن و 500 هەزار و شتێك دەنگە، دەوڵەتی یاسا 2 ملیۆن و 500 و شتێكە، ناگاتە 2 ملیۆن 600 دەنگ، ئێمە دوو ملیۆن و 500 و شتێك دەنگمان هەیە، باشە بۆ ئێمە 59 كورسیمان هەبێ، ئەوانیش 92 كورسییان هەبێت، بەپێی ئەو یاسایە، خەڵك هەبووە لای ئێمە بە 20 هەزار دەنگ نەبووەتە ئەندامی پەرلەمان لە بەغدا، بەڵام خەڵكێك لە سەماوە و دیوانییە بە 400 دەنگ بوو بە ئەندامی پەرلەمانی عێراق. دووەم: كێ سەرپەرشتیی هەڵبژاردنی عێراق دەكات، هەتا هەڵبژاردنی ئاسایش بێتەوە ئەنجامی لەوە باشتر نابێتەوە، كوردیش لەم ناوەدا زەرەرمەندی گەورەیە.

 

* لە چەند رۆژی رابردوودا، بەڕێزتان سەردانی مەكتەبی سیاسیی یەكگرتووی ئیسلامیتان كرد، هەندێك لە چاودێران دەڵێن، نزیكبوونەوەی پارتی و كۆمەڵ و یەكگرتوو بۆ جۆرە هاوپەیمانەتییەك بۆ هەڵبژاردنە، ئایا ئەو نزیكبوونەوەیە بۆ چییە؟

- یەكگرتووی ئیسلامیی كوردستان كە یەكێكە لە حزبە ئیسلامییەكان، لە هەموو حزبێك زیاتر نزیكی پارتی بووە، ئێمە و یەكگرتوو دوو لق و پۆپین لە ڕەگی یەك دار، كە یەكێكی ئیسلامییە ئەوەی دی جۆرێك لە دیموكراتی و عەلمانییە. بەداخەوە كە هەندێك ڕووداو ڕوویان دا، كە چەند خەتای ئێمەیە باسی خەتای خۆمان دەكەین، چەندیش هیی وانە بە پێچەوانەوە باسی دەكەین. لە دوای كۆنگرەكەیان ئێمە پیرۆزباییمان لە ئەمینداری نوێی یەكگرتوو بەڕێز محەممەد فەرەج كرد، دوای ئەو هەڵوێسەتە جوامێرانەیەی كە حەز دەكەم بە هەڵوێستێكی نەتەوەیی دایبنێم، كە بە داخەوە هەندێك دەیانەوێ بە تایفی دایبنێن، بەو پێیەی كە ئێمە سوننەین، سەرۆكوەزیرانی عێراقیش شیعەیە، من بەش بە حاڵی خۆم حەز لەم بۆچوونانە ناكەم. ئێمە وەكو پارتی، پێمان باشە ئەمە وەكو هەڵوێستێكی نەتەوایەتی هەم بۆ كۆمەڵ و هەم بۆ یەكگرتوو دابنێین.

ڕاستە ئێمە سوننەین، بەڵام دژی شیعە نین، هاوپەیمانێتیی خۆمان لەگەڵ شیعەدا بە مێژوویی دەزانین، ئەم هاوپەیمانییەتەمان لە شەخسێكدا كۆ نابێتەوە زۆر لەوە مێژووییتر و فراوانترە. ئێمە مەسەلەیەكی نەتەوەییمان هەیە، دوای كۆنگرە سەردانمان كردن، دەبووایە زووتریش بچووباینایە لایان، چونكە ئەوان دڵیان لە ئێمە شكابوو و بارەگایان تێك درابوو، بەڵام ئێمە نامانەوێ ئەم برینەیان بكولێنینەوە، بە پێچەوانەوە دەبێ برینەكەیان ساڕێژ بكەین، یەكێك لە ئامانجی سەردانەكەمان ساڕێژكردنی ئەو برینە بوو، پیرۆزبایی ئەمینداری نوێی یەكگرتوو بوو. هەروەها سەردانی مامۆستا عەلی باپیرـیشمان كرد، وەك هەڵوێستێكی نەتەوایەتی، بەڵام ئەمە بۆ هەڵبژاردن نییە، بە ڕاستی ئەمە بۆ یەكڕیزیی كوردە، بەرانبەر بەو مەسەلە نەتەوایەتییەی كە بەرانبەر بەغدا هەمانە، چونكە بێجگە لە پاراستنی ئەو دەستكەوتانەی هەمانە، دەبێ گەشەیان پێ بدەین، ئەگەر وا نەكەین ناتوانین بەرگەی ڕووبەڕووبوونەوەی كێشە و هەڕەشەكان بگرین.

ئێمە دوو لیوای پێشمەرگەمان بۆ بەغدا ناردووە، كە دونیایەك بریندار و شەهیدمان بۆ پاراستنی ئەمنییەتی بەغدا و عێراق داوە، هەروەك ئەگەر پێشمەرگە نەچووبایە پارێزگای مووسڵ و پارێزگاكەیان نەپاراستبووایە، ئەوكات شارەكە دەكەوتە ژێر دەستی ئیرهابییەكان، كەچی لە بەرانبەردا كەی ئەوە ڕەوایە دەستەڵاتی سەرۆكی ئەركانی سوپا كە كوردە، كەم بكرێتەوە؟

لە لایەن سەرۆكوەزیرانەوە هێزی لەشكری كورد بگوزارێتەوە بۆ خوارووی عێراق، یان خانەنشنین بكرێن و كۆنە بەعسییەكان بگەڕێنەوە، بۆ ئەوەی دووبارە ئەوەی لە ئەنفال و كیمیاباران كردیان، دووبارەی بكەنەوە، ئەمانە نیشانەن بۆ ئەوەی ئێمە لە ئێستاوە وەكو كورد بەرهەڵستی بكەین، بۆ ئەوەی رووداوەكانی حوكمڕانیی عێراق لە ڕابردوودا، دووبارە نەبنەوە.

 

* ئێوە هیچتان بۆ یەكگرتوو و كۆمەڵ نەكردووە بەرانبەر ئەو هەڵوێستە؟

- ئەوەندە بەسە كە جەنابی سەرۆك چووە لای هەر دوو بەڕێزان مامۆستا عەلی باپیر و مامۆستا محەممەد فەرەج و بارەگای مەكتەبی سیاسییان، سوپاسمان كردن، بێگومان ئەمە لەیەكترنزیكبوونەوەیەكە، دڵخۆشكردنی هەر دوو لایە، هاندەرێكە بۆ هەڵوێستی هاوبەشتر.

* هیچ هاوپەیمانییەك لە نێوان ئەو سێ حزبەدا لە ئارادا نییە؟

- بەڵێ، هاوپەیمانێتیمان لە بەرانبەر بەغدادا هەیە.

 

* لەم ماوەیەدا بەڕێز نەوشیروان مستەفا سەردانی ئێرانی كرد، زۆر جار وەكو مەكتەبی سیاسی ڕەخنە لە ئێوە گیراوە كە ئەندامەكانتان پۆستی حكوومییان نییە، بەڵام سەردانی وڵاتان دەكەن، تێڕوانینی ئێوە سەبارەت بەم سەردانە چییە؟

- پێمان خۆش نەبوو ئەوان گلەییمان لێ بكەن، كە ئەوان وەكو حزب دەچن، ئێمە بە ناوی پەرلەمان و حكوومەتی هەرێمەوە ناچین، چونكە پەرلەمان و حكوومەت شاندی خۆیان هەیە، ئێمە وەكو پارتی دەچین، كە حزبێكین، بەڵام كە ئەوان گلەییان لە ئێمە كردووە، گۆڕانیش بزووتنەوەیەكە، 25 كورسیی لە پەرلەماندا هەیە، بەهەر حاڵ كاك نەوشیروان كەسایەتییەكی سیاسییە لە كوردستاندا، زۆر دانوستاندنی لەگەڵ ئێراندا كردووە، ئەزموونی زۆرە، تەجروبەی تاڵ و شیرینی هەیە، تەجروبەی ساڵانی 85 و 86ـی هەیە، تەجروبەی 87 و 88ـیشی هەیە، هەروەها مرۆڤێكی سیاسەتمەدارە، بەڵام بە دیدی من، باوەڕ ناكەم گۆڕان دژی ئەزموون و میللەتی خۆی بێت، ئومێدم ئەوەیە كە كاك نەوشیروان وەزعی عێراق وەك خۆی بە شیعەكانی ئەوێ بگەیەنێت، كە دوێنێ كورد و شیعە لە عێراق قوربانیی دەستی ڕژێم بوون، هەروەها پێكەوە دەوڵەتی نوێیان دامەزراندووە، ئێمە هیچ قەلەقییەكمان لە بەرانبەر ئەو سەردانەدا نییە.

* لە ماوەی نزیك لە مانگێكدا، هەندێك سەرچاوە ئاماژە بەوە دەدەن كە حكوومەتی عێراق پەیامێكی توندی بە سەركردایەتیی پارتی و یەكێتی داوە بۆ دەستبەرداربوون لە متمانەسەندنەوە لە مالیكی ئایا ئەم گوشارە بۆ سەر سەركردایەتیی كورد و لایەنەكانی دیكە بەردەوامە؟

- گوشار و داخوازیی سیاسی وەكو دۆست لە یەكتر، هەندێك جار داخوازییەكەی بە گوشار لە قەڵەم دەدرێت، بێگومان بۆچوونی هاوبەشمان لەگەڵ یەكتریدا هەیە، لەگەڵ توركیا و ئێراندا، بۆچوونی جیاوازیشمان هەیە، ئێمە وەكو كورد لە وڵاتێكین خاوەنی بڕیاری خۆمانین. بە دیدی من یەكێك لە كەموكوڕییەكانی عێراق ئەوەیە كە سیادەی نەماوە، یان دەتوانین بڵێین: هەر نەی بووە، ئەوەی كە سەددام نەیهێشت، ئێمەیش نەمانتوانی سیادەیەك بۆ عێراق دروست بكەین.

 

* مەبەستت ئەوەیە بۆ بڕیاردان، گەڕانەوە بۆ ئەو وڵاتانە هەیە؟

- هاوپەیمانیكردن هەیە و گەڕانەوەیش بۆ ئەمل او ئەو هەیە. لە نێو پێكهاتە سیاسییەكانی عێراقدا، ئیستیقلالییەتی بڕیاروەرگرتن نییە، ئەوە تەنیا كوردە كە لە ناویاندا ئازادە لە بڕیاردان و خاوەنی ئیرادەی خۆیەتی، كەواتە لە نێو پێكهاتەكان كورد و لە نێو كوردیشدا پارتییە. بەڵام دواجار ئێران حەز ناكات متمانە لە مالیكی بستێندرێتەوە، چونكە ئەوەی مالیكی بۆ ئێرانی كردووە كەم نییە!

* مالیكی چی كردووە؟

- زۆری كردووە، مەعەسكەری ئەشرەفی بۆ تێك داوە، ئەمەریكای بە ڕێككەوتنێكی ئەمنی كردە دەرەوە، ئەمانە هەمووی مەسەلەی ستراتیژی بوون بۆ ئیران، لەگەڵ سیاسەتی هەرێمیدا خۆی دەگونجێنێ، هەروەها خۆی لەگەڵ هەندێك لە ئامانجەكانی ئێران لە ناوچەكەدا دەگونجێنێ، هەتا لە سیاسەتی ناوخۆ و بۆ دەوڵەتەكانی دیكەیش، ئەمانە شتی گرنگن، بەڵام بە دیدی من، ئەگەر یەكهەڵوێستی و یەكڕیزی هەبووایە، هەڵوێستی ئێرانیش بە شێوەیەكی دیكە دەبوو.

ئێران لە دۆستایەتیی كورد پەشیمان نییە، ئێمەیش دەڵێین: دۆستایەتیی كورد و شیعە تەنیا بە كەسێكەوە پێوەست نییە، دۆستایەتیی ئێمە لە مێژووی دوێنێدا هەیە، لە ئەمڕۆیشدا هەیە، كورد و شیعەیش دۆستی ئێرانن، بۆ ئێرانیش باشە، شیعەكانی دوێنێ لە ئێران بوون، كوردەكانی دۆستی ئێران بوون، ئەمڕۆ لە عێراق باڵادەستن، بەڵام یەكڕیزی لە پڕۆسەی سیاسی لە عێراقدا بەرانبەر متمانەوەرگرتنەوە لە سەرۆكوەزیری بەغدا نەبوو، ئێران دەیتوانی پەلی مالیكی بگرێ و بیكاتە دەرەوە، بەڵام ئەوەی نەكرد، خۆ ئێرانیش بۆی ڕوون بووەتەوە كە مالیكی بە تەنگ خواستەكانی پێكهاتەكانی دیكەی عێراقەوە نەهاتووە، ئێرانیش وەك دۆستێكی ئێمە و پشتیوانێكی شیعە، ئەویش دەبووایە گوشارێك بخاتەوە سەر مالیكی دەبێ ڕێككەوتنەكانی هەولێری بیر بخاتەوە.

* هەندێك لە مێدیا و وێبسایتەكانی كۆماری ئیسلامیی ئێران، باس لەوە دەكەن كە پارتی هەموو بەرژەوەندییە ئابوورییەكانی هەرێمی كوردستانی خستووەتە بەر دەست كۆمپانیاكانی توركیا، لە بەرانبەردا كۆمپانیاكانی ئێران فەرامۆش كراون، هەروها ئیرانییەكان باس لە بوونی بنكەی ئیسڕائیلی دەكەن، زۆر جار هێرشی توندیش دەكرێتە سەر ئێوە، پەیامی ئێوە چییە؟

- ئێمە دەزانین میدیاكانی ئێران بایی چەندن، لە كوێوە ڕێنمایی دەكرێن، میدیاكانی ئێران پێوەندییان بە سیاسەتی ئێمەوە نییە، كاتێك نێوانمان خۆشە، كوردستان دەكەنە شامی شەریف و دەڵێن هەرگیز ئیسڕائیل لێرە نییە، كە گرژییەكیش دەبێ، گۆڕی باب و باپیرانمان هەڵدەدەنەوە، بە ئیسڕائیلی و نەژادپەرست و بە چەند شێوەیەك تۆمەتبارمان دەكەن، بەڵام من هیچ گوێ بە میدیاكانیان نادەم، چونكە سیاسەت میدیا بە ڕێوە دەبات، میدیا سیاسەت بەڕێوە نابات.

سەبارەت بە كۆمپانیاكانیش، كۆمپانیای ئێرانی یەكجار زۆرە لە هەرێمدا، بەڵام دەستپێشخەریی وەبەرهێنان توركیا لە كوردستاندا كردی، وڵاتە گەورەكانی جیهانیش دوای توركیا بۆ خستنەگەڕی وەبەرهێنان و ئاوەدانكردنەوەی كوردستان هاتن. توركیا كۆمەڵێك پڕۆژەی گەورەی بۆ كوردستان كرد، پاشان ئەوانی دیكە هاتن، پێیشم وایە زۆر باسی ئیسڕائیلمان كردووە، خەریكە لە تام دەردەچێ، شتێكی نوێ نەماوە باسی بكەین، من دەپرسم هیچ سەفارەت و كۆنسوڵگەرییەك لە تاران هەیە كە جوولەكەی تێدا نەبێت؟
مەرجیش نییە ئیسڕائیلی بێت، بەڵام بێگومان دۆستی ئیسڕائیلە، بەڵام ئەوە شەڕفرۆشتنە بە كورد، ئەگەرنا ئێمە چ پێویستییەكمان بە ئیسڕائیل هەیە، ئێمە هیچ بەرژەوەندییەكیشمان لەگەڵ ئیسڕائیلدا نەبووە و نییە.

* لە چەند رۆژی رابردوودا، ئەنجوومەنی ئاساییشی هەرێمی كوردستان ڕاگەیەنرا، خەڵكێك پێی دڵخۆش بوون و بە هەنگاوێكی مێژووی لە قەڵەمیان دا، بەڵام پێچەوانەكەیشی هەیە، كە دایانە بەر رەخنەی توندەوە؟

- ئەم ئەنجوومەنە خۆی حكوومییە و دەستگەیەكی حزبی نییە، لە ڕاستیدا پێكهاتەكەی زیاتر سەر بە سەرۆكایەتیی هەرێم و سەرۆكایەتیی ئەنجوومەنی وەزیرانە، ناتوانین بیشارینەوە كە پارتی و یەكێتیی تێدایە، ئەگەر بڵێین وا نییە، خەڵك باوەڕ ناكات، بەڵام بۆچی وای لێ هاتووە، هۆكارەكەیشی دابڕانی حزب و پێكهاتە سیاسییەكانە لە حكوومەت، لە پڕۆگرامی حكوومەتیشدا هەیە كە كۆلێژی عەسكەری و پۆلیس و ئاساییش، بكاتەوە كۆلێژی ئەكادیمی كە هیی هەموو میللەت بێ، ئەگەر كەسێك مەرجی تەواوی تێدا بێت، مافی خۆیەتی وەر بگیرێت، بەڵام دەبێ ئێمە ڕاست بین لەگەڵ خەڵكی خۆمان، نە حزبەكان ئەو هەوڵەیان داوە و نە ئێمەیش ڕێگەمان خۆش كردووە ئەم دەستگەیە ببێتە دەستگەیەكی هەمووان، بۆیە دەبینین دەستگە ئەمنییەكان تەنیا هیی پارتی و یەكێتین، لەشكر خەریكە تێكەڵ دەبێ، تێكەڵبوونی حزبەكان لە شوێنە ئەمنییەكانم پێ باشە، مەرج نییە ئەفسەرێكی ئاساییش تەنیا پارتی و یەكێتی بێت، هاووڵاتی لە هەر حزبێكی دیكەی غەیری پارتی و یەكێتییش بێت مافی خۆیەتی لەم دامودەستگایانەدا كارمەند و ئەندام بێت.

 

* زۆر جار پارتی بەوە تۆمەتبار دەكرێت كە پۆستە سیادییە گرنگەكانی بۆ خۆی قۆرخ كردووە؟

- ئەوەی ئەمڕۆ لە كوردستاندا ئاسانە، تۆمەتباركردنی پارتیی قوڕبەسەرە، كێشە نییە خوا بكات ئەو وڵاتە پارێزراو بێت، ئەم میللەتە بە خۆشی بژیێن، با هەر پارتی تۆمەتبار بكەن، ئێمە ڕاهاتووین. هەڵبژاردن هەیە، بەڕێز نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی حكوومەتە، بەڵام دەبینین كە بەڕێز عیماد ئەحمەد كە جێگریەتی كاروبارەكان بە ڕێوە دەبات، كە پارتییش نییە. سەرۆكی پەرلەمان ئەندامی مەكتەبی سیاسیی یەكێتییە، بۆ هەر پۆستە سیادییەكان بۆ پارتی بێت، سەرۆكی دەستگەی ئاساییشی كوردستان كە برای بەڕێزم د. خەسرۆ گوڵ محەممەدـە و ئەندامی سەركردایەتیی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانە، بۆ ئەمانە كەمە؟ بە دیدی من سەرۆكی دەستگەی ئاساییشی كوردستان، لە پۆستێكی دیكە گرنگترە، بۆ هەمووی بۆ پارتی بێت؟ بەڵام متمانەی ئێمە نەگەییشتووەتە ئەو ڕادەیەی كە سبەی یەكێكی دیكە هەمان متمانەی پێ بكرێ، ئێمە دەبێ كار بۆ ئەوە بكەین، هەموو كەسێك بەشدار بێ.

* تا چەند لەگەڵ ئەوەدان لە پرسە نیشتمانییەكاندا ڕای ئۆپۆزسیۆنیش بە هەند وەربگیرێت؟

- هەر كاتێك كە بابەتێك پێوەندیی بە ستراتیژییەتی هەرێمی كوردستانەوە هەبووبێت، سەرۆك بارزانی بانگهێشتی پێكهاتە سیاسییەكانی كردووە، چ ئەوانەی ناوەوەی حكوومەت یان ئەوانەی دەرەوەی حكوومەت، بە سوپاسەوە هەمیشە حازر بوون، جار جار گۆڕان ئامادە نەبووە، بە هۆی ئەوەی دەڵێن، ئێمە ئاگادار نەبووین، بەڵام بەشداری پێنەكردنی ئۆپۆزسیۆن لە مەسەلە نەتەوەیی و ستراتیژییەكاندا، باش نییە، هەروەك نەهاتن و دواكەوتنتی هێزە سیاسییە ئۆپۆزیۆنەكانیش لە مەسەلەیەكی ستراتیژیدا باش نییە.

 

* ئەوان زۆر جار دەڵێن كە لە بەغدا پارتی و یەكێتی داوای هەڵوێستمان لێ دەكەن، بەڵام لە كوردستاندا فەرامۆشمان دەكەن؟

- بەڵام ئەوان لە كوردستان ئۆپۆزسیۆنن نەك لە بەغدا، ئێمە ئەگەر لە یەكتر قبووڵ بكەین، حوكمڕانیش دەبین و ئۆپۆزسیۆنیش دەبین، دەتوانین پێكەوەیش بژین، تا ڕۆژی دەنگدان كێیش بردییەوە دەبێ پیرۆزبایی لێ بكەین و هەروەك وڵاتانی دونیا، ئێمەیش كەمتر نین لە وڵاتانی جیهان. ئێمە وەكو پارتی سبەی ئۆپۆزسیۆن لە هەڵبژاردن بردییەوە، لە ئێستاوە پیرۆزبایی لێ دەكەین، ئەوانیش دەبێ كە ئێمە دەیبەینەوە پیرۆزباییمان لێ بكەن.

* دوای كۆنگرەی سێزدە، ئێستا حاڵی پارتی لە نێوخۆدا چۆنە؟

- مەسەلەی جەوهەری لە نێو حزبەكاندا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و لە عێراقدا بە گشتی و لە كوردستان بە تایبەتی، ئەوەیە كە ئەگەر بە سیستەم كار نەكەین و تەنیا 100 گەنج بخەینە سەركردایەتی و 100 پیر دەربكەین، هەروەها ئەگەر بە سیستماتیكی كار نەكەین، حاڵمان باش نابێت. من پەرۆشی ئەوەمە، ئێستا ساڵێك و نیو بەسەر كۆنگرەی سێزدەدا تێپەڕ بووە، هەنگاوی باشمان ناوە و موئەسەساتمان دامەزراندووە،

بۆ نموونە، جاران لە راگەیاندنی خۆمان رازی نەبووین، نەك لەبەر ئەوەی كادیری لێهاتوومان نەبووە، یاخود تیڤی و رۆژنامەمان نەبووە، من سوپاسی هەموویان دەكەم، بەڵام دەستگای ڕاگەیاندنی پارتی لەسەر ئاستی خواستی پارتی نەبووە، هەم لە ڕووی تەمەنی ئەو حزبە و هەم وەكو پێشبینیی خەڵك، هەروەها پێداویستیی ئەم قۆناغەی ئێستامان، نەبووەتە ئەو راگەیاندنەی كە ئێمە گەرەكمانە، بەڵام دەتوانین بڵێین لە دوای كۆنگرە جیاوازییەك هەبووە، كە تیڤییەكان جاران ئەو ئازادییەی ئێستایان نەبوو،

ئێستا مەكتەبی ناوەندیی راگەیاندن و رۆشنبیری، لە هەموو ئەجهیزەی راگەیاندنی ئێمە بەرپرسە، چونكە تەنیا یەك مەرجەعی هەیە، ئەمە موئەسەساتییە، لەبەر ئەوە من دەست لە كاروباری بەرپرسی راگەیاندن وەر نادەم، من بە بەرپرسی پڕۆگرامێك ناڵێم ئەو بەرنامەیە بكە، یاخود ئەوە مەكە، یان تۆ هاودەنگ بەڕێوەبەری نووسینی رۆژنامەی "هەولێر"ـیت بە تۆ بڵێم: ئەو بابەت بڵاو بكەوە یان نا، یان بە مامۆستا سەلام عەبدوڵڵا بڵێم: ئەوە بكە، یان ئەوە مەكە، یان پێی بڵێم ئەمڕۆ لە رۆژنامەی خەبات گۆشەی فڵان بڵاو مەكەوە، ئەمە كاری كاك مەحموود محەممەدـە و دەبێ لە رێگەی ئەوەوە بێت، ئەوەیە دامودەستگەی موئەسەساتی، یان نابێ ئەندامی ناوچەیەك بە بێ مەكتەبی رێكخستن، بگوازمەوە شوێنێكی دیكە، بۆیە ئێمە ئێستا كار بۆ بەدامەزراوەییكردنی دەستگە و ئۆرگانەكانی پارتی دەكەین.