هێمن هەورامی: پڕۆژەی ئێمە لە هەرێمی كوردستان، پابەندی هیچ ئەجێندایەكی ئیقلیمی نییە و نابێت

Decrease font Enlarge font قەبارەی فۆنت
total views:    1086
image

گفتوگۆی هاودەنگ فارووق

ئەندامی سەرکردایەتی و بەرپرسی پێوەندییەکانی دەرەوەی پارتیی دیموکراتی كوردستان هێمن هەورامی، ڕایدەگەیەنێت كە خواستی سەندنەوەی متمانە لە مالیكی، تەنیا خواستی پارتیی دیموكراتی كوردستان نییە، بەڵكوو خواستی زۆرینەی هەرە زۆری هێزە سیاسییەكانی دیكەی عێراقە.

• دوای ئەو ڕووداوە یەك لە دوای یەكانەی كە لە چەند رۆژی رابردوودا ڕوویان دا، دوایین نەخشەڕێگە چییە بۆ سەندنەوەی متمانە لە مالیكی، ئایا پارتی هەر سوورە، یاخود هەموو شتێك قابیلی گفتوگۆیە؟

- مەسەلەی سەندنەوەی متمانە لە مالیكی، مەسەلەیەك نییە زادەی ئەمڕۆ یان كات و ساتێكی دیاریكراو بووبێ، مالیكی لە قۆناغی یەكەمدا 4 ساڵ دەرفەتی پێ دراوە، لە كاتی هەڵبژاردنەكانی عێراق، پاش 8 مانگ لە گفتوگۆیەكی قوڵ، دەرفەت بە مالیكی دراوە، كە بە سیاسەتەكانی خۆیدا بچێتەوە.

كە حكوومەتیش پێك هێندراوە، لەسەر دوو بنەمای گرنگ پێك هێندراوە، لەوانە رێككەوتننامەی هەولێر و ئەو رێككەوتننامە دووقۆڵییەیش كە لەسەر داوای مالیكی خۆی ئیمزا كراوە، كاتیش بۆ جێبەجێكردنی ئەم ڕێككەوتنانە دانرابوو، پێشی گوترابوو كە چوار ساڵی یەكەم تەجرووبەیەكی گەورە بوو بۆ ئێمە، كە تۆ هەم مافە دەستوورییەكانی خەڵكی كوردستان جێبەجێ بكەی و هەم پابەند بیت بەو بەرنامەیەی كە بۆ خۆت ڕاتگەیاندووە، بە تایبەتی ماددەی 140 و ڕەشنووسی یاسای نەوت و گاز و مەسەلەی پێشمەرگە و مەسەلەی سەرژمێریكردن و كۆمەڵێك بابەتی دیكە، كە پێوەندییان بە ئێستا و ئاییندەی هەرێمی كوردستان و ئەو شەراكەتەوە هەیە كە كورد لەگەڵ عێراقدا هەیەتی، بۆیە مەسەلەی سەندنەوەی متمانە لە بەڕێز مالیكی، پاش تێپەڕینی 6 ساڵ لە جێبەجێنەكردنی رێككەوتنەكان و مافە دەستوورییەكانی ئێمە و پێشێلكردنی تەوافوق و شەراكەت و ناهاوسەنگییە لە حكومڕانێتیدا، بۆیە ئێمە پێمان وایە مانەوەی بەڕێز مالیكی، مەسەلەكە وەكوو شەخس، شەخسی مالیكی نییە، بەڵام پێمان وایە خودی خۆی بەشێكە لە كێشەكان، بۆیە خواستی سەندنەوەی متمانە لە بەڕێز مالیكی، تەنیا خواستی پارتیی دیموكراتی كوردستان نییە، بەڵكوو خواستی زۆرینەی هەرە زۆری هێزە سیاسییەكانی دیكەی عێراقە.

• تا ئێستایش هەوڵەكان بۆ سەندنەوەی متمانە بەردەوامن ؟

- بەڵێ. تا ئێستایش هەوڵەكان لە ئارادان، چونكە بەپێی دەستووری عێراق، سەندنەوەی متمانە لە مالیكی بە دوو پڕۆسە دەكرێت، پڕۆسەیەكیان سەرۆككۆمار نامەیەك ئاڕاستەی ئەنجوومەنی نوێنەرانی عێراق بكات، كە بەپێی ماددەی 61ـە، یانیش 25 ئەندامی پەرلەمانی عێراق داوای دانیشتن بكەن، بۆ بانگهێشتكردنی سەرۆكوەزیران، دوای بانگهێشتكردنەكەیش مەسەلەی سەندنەوەی متمانە بە دەنگدان بخەنە ڕوو، بۆ ئەم مەبەستە 3 لیژنە پێك هێنراوە كە یەكێك لە لیژنەكان، لیژنەی یاساییە. هەروەها ئەوەی ئێمە ئاگادارین، ئیئتیلافی فڕاكسیۆنە كوردستانییەكان، لەگەڵ هاپەیمانیی عێراقییە لەگەڵ ڕەوتی ئەحرار، واتە تەیاری سەدری، ئێستا سەرقاڵی كەیسە یاساییەكانن، بۆ ئەوەی لە پەرلەمانی عێراق بانگهێشتی (مالیكی) بكرێت.

• كە وا بێ ئێستا ئیش لەسەر ڕێگەی دووەم دەكرێت؟

- مەسەلەی لێسەندنەوەی متمانە لە لایەن ئێمەوە ئیشی لەسەر دەكرێت، كە ڕێگەی یەكەم نەهاتە دی، ئیش لەسەر ڕێگەی دووەم دەكەین.

• ئەی ڕێگەی سێیەم چییە؟

- وەك هەرێمی كوردستان، سیاسەتمان ڕوونە و وەكوو سەرۆك بارزانییش ڕایگەیاند، تا هێزە سیاسییەكانی عێراق بەردەوام بن لە هەوڵی سەندنەوەی متمانە لە نووری مالیكی ئێمە بە تەواوی پاڵشتییان دەكەین، لە هەر حاڵەتێكدا ئەو هێزە سیاسییانە لە ژێر هەر فشارێكدا بێ، ئەو كات وەك سەرۆك بارزانی گوتی: دەگەڕێینەوە بۆ ئەو خەیاراتانەی كە لە بەردەستدان.

• ئەو خەیاراتانە چین؟

- وەكوو سەرۆك بارزانی باسی كرد، خەیاراتی ئێمە، گەڕانەوەیە بۆ خەڵكی كوردستان، كە چ بڕیارێك دەدات و بە چ شێوازێكیش مامەڵە لەگەڵ عێراقدا بكەین. بەڵام بە دڵنیاییەوە هەرێمی كوردستان ناتوانێ بگەڕێتەوە بۆ كاركردن لەگەڵ ئەو سیاسەتەی كە سیستەمی دیكتاتۆرییەت بەڕێوەی دەبات.

• بەڵام هاوپەیمانە ستراتیژییەكەی پارتی، كە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانە لەگەڵ ئەوەدا نییە متمانە لە مالیكی بسەندرێتەوە؟

- ئەوەندەی ئێمە ئاگادار بین، یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، ڕەنگە شێوازێكی دیكەی گرتبێتە بەر، بەڵام لە ناواخنی داواكارییەكەی ئێمە، لام وابێ ئەوانیش باش تێدەگەن و نیگەرانیی خۆیان نەشاردووەتەوە بەرانبەر بەو شێوازە حكومڕانییەی كە مالیكی هەیەتی. لە هەڵوێستی یەكێتیی نیشتمانی و بەڕێز مام جەلال تێدەگەیەن و زەمینەیەكی قوڵ لە نێوان هەردوو لادا هەیە، بەو ئاڕاستەیەی كە وتاری سیاسیی كوردی لە بەغدا بپارێزرێت و ئومێدێكی زۆریش دەكەین.

• ئەی ئەگەر مالیكی بە داخوازییەكانی كورد ڕازی بێت؟

- ئێمە و یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان هاوپەیمانییەكی ستراتیژیی هابەشمان هەیە، ئەمەیش لە خزمەتی خەڵكی كوردستاندایە، لەم ڕۆژانەیشدا كۆبوونەوەی مەكتەبی سیاسیی هەردوو لا دەكرێت، بە مەبەستی هەماهەنگی و گرتنەبەری ئەو رێگایانەی كە پێویستن.

• كەی ئەم كۆبوونەوەیە ئەنجام دەدرێت؟

- لەم ماوەیەدا ئەنجام دەدرێت.

• ئایا ئەو كۆبوونەوەیە كاردانەوەی لەسەر شەقامی كوردی دەبێت؟

-كۆبوونەوەكە بۆ ئەو مەبەستە نییە كە گوایە پێوەندییەكانمان خراپن، چونكە مەسەلەكە بەو شێوەیە نییە، لەبەر ئەوەی هاوپەیمانێتی بەو ئاڕاستەیە نییە جیاوازی لە بیروبۆچوونمان نەبێت، چونكە ئێمە لەسەر مەسەلە ستراتیژییەكان هاوهەڵوێستین و كاریش بۆ ئەوە دەكەین ئەو هاوهەڵوێستییە بەردەوام بێت.

ڕەنگە یەك لە هۆكارەكانی دواكەوتنی كۆبوونەوە كە پێوەست بێت بە كۆچی دوایی ڕووناك خانی دایكی بەڕێز د. بەرهەم ساڵح.

• دەڵێن یەكێتیی نیشتمانی تكای لە پارتی كردووە، كە تاكلایانانە لە حكوومەتی عێراق نەكشێتەوە؟

- ئەم هەواڵانە بێبنەمان، چونكە ئەگەر هەڵوێستێك وەرگرین وەك هاوپەیمانیی كوردستان وەری دەگرین، چونكە هەموو خەیاراتەكانمان خستووەتە ڕوو، هێشتا زوویشە بۆ ئەو بڕیارە، حكوومەتی عێراقیش تەنیا بە موڵكی مالیكی نازانین.

• ئایا فشار لە لایەن ئێرانەوە هەیە؟

- ئەم مەسەلەیە، مەسەلەیەكی تەواو عێراقییە و پێوەندی بە هەرێمی كوردستان و عێراقەوە هەیە، هیواداریین یەكێتی خۆی وەڵامی ئەو راپۆتانە بداتەوە. ئێمە پابەندین بە داخوازییەكانی خەڵكی كوردستان و لە ژێر هیچ فشارێكی ئیقلیمی و دەوڵەتییشدا نین.

• ئایا هەڵوێستی حزبەكانی دیكەی كوردستان چۆنە؟

- لەسەر مەسەلە ستراتیژییەكان هاوهەڵوێستین، هەڵوێستێكی نەتەوەییان نواند، بەوەی كە ڕایانگەیاند كە ئەوانیش لەگەڵ كشانەوەی مالیكین نەك لەبەر ئەوەی دۆستی پارتین، بەڵكوو ئەو ئەساسەی كە تێی گەییشتوون، كە دەستوور پێشێل دەكرێت ناتوانن لە ژێر سیستەمێكی دیكتاتۆریدا بژین، بۆیە لەو بارەیەوە سوپاسیان دەكەین.

• هەر سەرۆكوەزیرانێكی عێراق كە دەیەوێ مافەكانی كورد پێشێل بكات، دەڵێن: سەرۆك بارزانی هەوڵی لابردنی دەدات، ئایا ئەو پڕۆسەیە چۆن دەبێت؟

- عێراق لە دوای 2003ـوە، لە دوای ئەو موئەسەساتییە، لەسەر بنەمای ئیتحادی ئیختاری بەپێی دەستوور، ئەوەی زەمانەتی ئەو عێراقە دەكات، پڕۆسەی چەسپاندنی دیموكراتییەتە، پڕۆسەی پێكەوەژیانە، پڕۆسەی پابەندبوونە بە دەستووری عێراقەوە، پابەندبوونە بە هاوسەنگییەوە، ئێمە كە هەڵوێستێك لەسەر كەسێك یان لایەنێك وەردەگرین، دیارە هۆكارەكە پابەندنەبوونیانە بە دەستوورەوە. ئێمە وەك خەڵكی كوردستان، وەكوو دووەم نەتەوە كار دەكەین، بۆیە سیاسەتێك ئەگەر بە ئاڕاستەی دژی داخوازییەكانی كورد بێ، ئێمە ڕایدەگەیەنین.

• باس لەوە دەكرێ كە توركیایش بە لادانی مالیكی رازی بوو؟

- دیسان دەڵێم: مەسەلەكە تەواو عێراقییە و نایشبێ هیچ لایەنێكی ئیقلیمی بڕیار لەسەر ئەم مەسەلەیە بدات.

• ئەی ئەوەی دەڵێت: قەتەر و سعوودیە ڕۆڵیان لەو مەسەلەیەدا هەیە؟

- لە هەموو حاڵەتەكاندا ئێمە دەڵێین: پڕۆژەی ئێمە لە هەرێمی كوردستان، پابەندی هیچ ئەجێندایەكی ئیقلیمی نییە و نابێت.

• زۆر كەس پێی وایە كە لە ناخەوە جوداییەك لە نێوان پارتی و یەكێتیدا هەیە، ئایا ڕاستە؟

- مەسەلەكە رەش و سپی نییە، لە سیاسەتدا ڕەنگی ڕەساسییش هەیە، ڕێككەوتنی ستراتیژی بەو مانایە نییە، كە یەكێتی و پارتی ببنە حزبێك و وەك یەك بیر بكەنەوە، ڕەنگە دید و بۆچوونیان بەرانبەر بە سیاسەت جیاواز بێت، بەڵام پێمان وایە بۆ ئێستا و ئاییندەیش ئەو ڕێككەوتنە ستراتیژییە مەرجی بەهێزی پێگەی كوردە لە هاوكێشەكاندا، هیواخوازین پەنا بۆ هەڵوێستێك نەبەین كە زیانی بۆ ئەو یەكگرتنە هەبێ.

• پێوەندیی پارتی لەگەڵ گۆڕاندا چۆنە؟

- پێوەندیی پارتی و گۆڕان لە چوارچێوەی ئەو پڕۆسەیەدایە كە لە هەرێمی كوردستاندا هەیە، لە چوارچێوەی تێگەییشتنی دەستەڵات و ئۆپۆزسیۆندایە.

• پێوەندیی پارتی لەگەڵ ئێراندا چۆنە؟

- دیارە ئێران وڵاتێكی گەورەی ناوچەكەیە، پێوەندییەكی فراوانی لەگەڵ هەرێمی كوردستاندا هەیە، خوازیارین پێوەندییەكی هاوسەنگ لە نێوانماندا هەبێ، بە قازانجی پێشكەوتنی ئابووری و سیاسی و بەهێزكردنی ئەو پێوەندییانە بێ. هەردوو لا بڕیاری سەربەخۆمان هەبێ، هیوادارین پێوەندییەكانمان ئاسایی بمێننەوە.

•بەڵام باس لەوە دەكرێ كە پارتی زیاتر گرنگی بە توركیا دەدات؟

- نەخێر وا نییە. حەوت ملیار دۆلار ئاستی پێوەندییە بازرگانییەكانە لەگەڵ كوردستانی عێراقدا، واتە لە نێوان ئێمە و ئێراندا، كۆمپانیاكانی ئێران بە دووەم كۆمپانیا دێن بە ژمارە دوای توركیا.

• ئەگەر مالیكی گۆڕدرا و كەسێكی دیكە هات لە هەمان شێوەی مالیكی و جەعفەری؟

- ئێمە كێشەمان لەگەڵ سیستەمەكەدایە نەك كەسەكە، دەمانەوێ سیستەمەكە بگۆڕدرێ، لەسەر بنەمای سیاسەتی هاوسەنگیی سیاسی بێت لە عێراقی تازەدا، هەر كەسێك بێت لە دەرەوەی دەستوور و ئەم سیاسەتە بێ، هەوڵی گۆڕینی دەدەین.

• ئایا پارتی لە داهاتوودا چۆن مامەڵە لەگەڵ حزبە سیاسییەكاندا دەكات؟

- ئێمە وەكوو پارتی رامانگەیاندووە، كە پێوەندییەكی هاوسەنگمان لە نێواندا هەبێ، چ ئەوانەی لەناو دەستەڵاتن و چ ئەوانەیش كە لە دەرەوەی دەستەڵاتن، چونكە سیاسەتی پارتی ئەوە بووە كە ئاشتیی كۆمەڵایەتی بەرجەستە بێ و خۆمان بە تەنیا نازانین مادام فرەحزبی لە كوردستاندا هەیە، كە ئێمە شانازیی پێوە دەكەین. پارتی شانازیی بەوەوە دەكات كە بەشی شێری هەبوو لە قوربانیدان بۆ پاراستنی ئەو فرەحزبییە، بۆیە هەمیشە بەچاوی ڕێزەوە تەماشای هەموو هێزە سیاسییەكان دەكات.

له‌ سایتی هه‌ولێر